Hát thơ: Di nguyện của GS.TS. Trần Văn Khê

Những vầng thơ thi hóa Di nguyện của GS.TS. Trần Văn Khê do Hãn Nguyên Nguyễn Nhã biên soạn ngày 19/06/2015, NSƯT Hồng Vân hát bằng các làn điệu dân ca ba miền.

Hôm nay mùng sáu sen vàng
Di ngôn để lại - Hai ngàn mười lăm ( 6/6/2015)
Trần Văn Khê húy - chính văn
lập ra di nguyện - chân tâm vững vàng,
tinh thần minh mẫn, rõ ràng:
Ước mơ hậu sự lễ tang, lìa đời
Truyền thống tang chủ nhà tôi
trưởng nam Quang Hải là người quyết ra.
Người cùng hỗ trợ có ba
việc chung thứ nhất hẳn là Ông Xuân
Ông Thùy Bà Lý cận thân
trong Ban Tang Lễ, hương trầm khói lam!
Người Chủ tế Thích Lệ Trang
phối hợp Nhứt Dũng nhạc tang rất cần:
Đờn ca tài tử người thân
khi ra biểu diễn rất cần môn sinh,
hòa tấu một buổi linh đình (đặc biệt).
Mỗi hơi, điệu thức thật tinh vài bài.
Nhạc Truyền thống khác có ai
đến viếng cũng chỉ ít bài mà thôi.
Con cháu, thân thuộc xa xôi
nếu quàn lâu được mọi người kịp thôi.
Tôi mong hỏa táng, cốt tro
về nhà tôi ở, bàn thờ tổ tiên;
bằng không “Tang lễ” quyết liền (Ban Tang Lễ).
Chi phí tang lễ lấy tiền của tôi.
Tiền phúng điếu, lễ xong rồi,
học bổng, giải thưởng tên Tôi hình thành.
Ngôi nhà Tôi ở trở thành
Nhà lưu niệm cũng phải giành tên Tôi.
Mọi hiện vật hiện có rồi
cùng bao tài liệu, mạng thời lập ra (Khánh Vân lập ra)
Vẫn tiếp tục mạng đã qua
phổ biến tư tưởng phải là của Tôi
không thương mại, chẳng khó ai
sử dụng thư viện những ai rất cần
nghiên cứu phổ biến xa gần
Văn hóa dân tộc rất cần cho ta.
Cũng mong công việc cháu Na (Nguyễn Thị Na)
tiếp tục ở lại giúp "Nhà" của tôi (Nhà lưu niệm)
Tất cả trên với ước mơ
Văn hóa truyền thống có cơ lưu truyền.

Tham khảo di nguyện của GS.TS. Trần Văn Khê công bố trên báo Thanh Niên:

“Hôm nay, ngày 5 tháng 6 năm 2015. Tôi tên: Trần Văn Khê. Sinh năm: 1921. Passport số: D5456230. Cấp tại: Cục Quản lý xuất nhập cảnh. Địa chỉ cư ngụ: 32 Huỳnh Đình Hai, P.24, Q.Bình Thạnh, TP.HCM.

Tôi lập Bản di nguyện này trong trạng thái tinh thần hoàn toàn minh mẫn và hiểu rõ các vấn đề mà tôi nêu ra dưới đây, đó là những ước mơ của tôi về lễ an táng và các vấn đề hậu sự khi tôi phải lìa đời, vĩnh viễn ra đi.

1. Người chủ tang sẽ là con trai trưởng nam của tôi: Trần Quang Hải, được toàn quyền quyết định mọi việc… Để giúp việc cho chủ tang, tôi đề nghị lập một tiểu ban tang lễ gồm: nhà văn – nhà báo Nguyễn Đắc Xuân, ông Trần Bá Thùy và bà Lý Thị Lý.

2. Về nghi thức an táng, tuy tôi không theo một tôn giáo nào, nhưng tôi muốn được an táng theo nghi thức Phật giáo. Thượng tọa Thích Lệ Trang sẽ là người chủ tế cho nghi thức an táng.

3. Ban nhạc lễ do nhạc sĩ Nhất Dũng phụ trách (nhạc sĩ Nhất Dũng phải phối hợp với thầy Lệ Trang để tổ chức nghi lễ).

4. Một dàn nhạc đờn ca tài tử gồm những bạn thân đồng điệu và môn sinh của tôi sẽ hòa tấu một buổi đặc biệt trong tang lễ (lưu ý: trong mỗi hơi của điệu thức chỉ cần đánh một vài bài thôi). Những bộ môn nhạc truyền thống khác có thể đến viếng và biểu diễn, tuy nhiên cần ngắn gọn để đừng mất nhiều thời gian.

5. Tôi ước ao linh cữu của tôi sẽ được quàn tại tư gia số 32 Huỳnh Đình Hai, P.24, Q.Bình Thạnh, TP.HCM.

6. Thời gian quàn từ 1 tuần lễ cho đến 10 ngày để các con, các cháu, bạn bè thân thuộc của tôi ở xa có thời gian về kịp dự tang lễ…

7. Tôi ước ao sẽ được hỏa táng, nơi hỏa táng sẽ do ban tang lễ quyết định. Hũ tro mang về để tại tư gia tôi đang sống, dưới bàn thờ ông bà. Nếu vì một lý do gì không để được hũ tro tại tư gia của tôi thì các con tôi cùng ban tang lễ sẽ quyết định nơi nào lưu trữ thuận tiện nhất.

8. Về các chi phí để lo tang lễ thì sử dụng tiền mặt của tôi hiện có tại nhà. Nếu thiếu thì Trần Thị Ngọc Thủy – con gái út của tôi sẽ lấy tiền trong sổ tiết kiệm của tôi tại VN để thanh toán chi phí an táng. Riêng tiền phúng điếu thì ban tang lễ có thể sử dụng số tiền này để lập một quỹ học bổng hoặc giải thưởng Trần Văn Khê để hằng năm phát cho người được giải thưởng nghiên cứu về âm nhạc truyền thống Việt Nam.

9. Về ngôi nhà và các vật dụng trong nhà: Theo hợp đồng được ký kết giữa tôi và cháu Trương Ngọc Thủy, cháu Nguyễn Thế Thanh (nguyên Giám đốc và Phó giám đốc Sở VH-TT TP.HCM) “khi tôi vĩnh viễn ra đi, lúc ấy ngôi nhà này sẽ được sử dụng để làm Nhà lưu niệm Trần Văn Khê”… Những hiện vật dính vào đời sống nghề nghiệp của tôi đem từ Pháp về như: tất cả sách vở, báo chí, phim ảnh, đĩa hát các loại, các nhạc khí, máy ghi hình, ghi âm, máy cassette, máy chuyển tư liệu nghe nhìn, tranh, hình ảnh… giao lại cho ban quản lý nhà lưu niệm giữ… Riêng trang blog spot, Facebook trước đây do cháu Khánh Vân tạo và quản lý cho tôi trên 10 năm. Khi tôi qua đời, cháu sẽ tiếp tục được quản lý và phổ biến tư tưởng của tôi. Không được dùng tư liệu đó vào mục đích thương mại…

10. Tôi ước ao những thủ tục vào đọc sách, tham khảo tư liệu tại Thư viện Trần Văn Khê được dễ dàng cho những người đến thư viện đọc và nghiên cứu. Lưu ý: những tư liệu này chỉ dùng vào công việc nghiên cứu và phổ biến văn hóa, không được dùng vào việc thương mại.

11. Tôi ước mong sau khi tôi vĩnh viễn ra đi, cháu Nguyễn Thị Na – người đã tận tình giúp việc cho tôi trên 10 năm, đã tự tay chăm sóc ngôi nhà này và biết rất rõ những sinh hoạt của tôi trong căn nhà này, được tiếp tục ở lại giúp cho người quản lý Nhà lưu niệm Trần Văn Khê sau này.

Trên đây là những ước mơ của tôi về nghi lễ an táng và việc sử dụng sự nghiệp tinh thần, các vật dụng của tôi để lại vào việc bảo tồn và phổ biến văn hóa truyền thống Việt Nam, đúng theo nguyện vọng và hoài bão của tôi."

* Để góp phần vinh danh giáo sư, Quỹ Văn hóa Giáo dục Hãn Nguyên Nguyễn Nhã sẽ lần lượt công bố những thước phim tư liệu quý về những phát biểu và trả lời phỏng vấn riêng của giáo sư trong suốt hành trình hơn nửa thế kỷ đồng hành cùng phong trào bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống Việt Nam.
* Lời thơ và toàn văn di nguyện: http://www.hannguyennguyennha.com/am-nhac-dan-toc/sang-tac-tho-ca/211-hat-tho-di-nguyen-giao-su-tran-van-khe
* Trang tưởng niệm Giáo sư Trần Văn Khê: http://www.hannguyennguyennha.com/tuong-niem/giao-su-tran-van-khe

Giáo sư Trần Văn Khê ra đi để lại niềm tiếc thương vô hạn

Chỉ cách đây ít lâu, trong một buổi nói chuyện thường kỳ Vinh danh lịch sử văn hóa Nam bộ: Lịch sử cải lương tại nhà riêng của GS-TS Trần Văn Khê (32 Huỳnh Đình Hai, quận Bình Thạnh, TP.HCM), ông nói rằng 'niềm vui buổi nói chuyện hôm nay sẽ giúp tôi sống thêm 5 ngày nữa'.

Như thế GS Trần Văn Khê đã biết trước ngày giáo sư phải ra đi và chắc ông cũng biết sự ra đi của mình sẽ để lại biết bao niềm tiếc thương cho mọi người, nhất là những người quan tâm đến Hồn Việt, về giá trị của Hồn Việt đối với việc xây dựng đất nước hùng cường.

Tôi còn nhớ vào năm 1993, tôi có cuộc phỏng vấn GS-TS Trần Văn Khê khi mời ông tham gia Trung tâm nghiên cứu Gia Định (Nam bộ). GS Trần Văn Khê đã nói đây là cuộc phỏng vấn “rút ruột mình” và đã đưa cho một số người coi, trong đó có người đã sao hơn 10 cuốn băng nhựa cho những người thân ở Canada được coi.

Thât sự tôi rất xúc động khi GS-TS Trần Văn Khê kể rằng khi tốt nghiệp ngành Chính trị học ở Pháp, bị bệnh nằm bệnh viện đã suy nghĩ về truyền thống 4 đời nhạc sĩ của gia đình mình. Và ông đã đi tới quyết định trở về với cội nguồn truyền thống gia đình cũng như dân tộc mình, phải tiếp bước ông cha và quyết học lấy bằng tiến sĩ về âm nhạc truyền thống.

Chính vì quyết định về cội nguồn trên mà sự nghiệp của GS-TS Trần Văn Khê thật sự tỏa sáng, đóng góp nhiều công lao quảng bá những gì độc đáo của âm nhạc truyền thống Việt Nam ra thế giới. Trong đó đặc biệt góp phần nghiên cứu, giữ gìn những tinh hoa, bản sắc Việt rất đáng tự hào như ca trù, nhã nhạc cung đình Huế, nhạc cồng chiêng Tây nguyên và biết bao di sản đáng tự hào của Việt Nam đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Mặc dù mắc nhiều bệnh từ tiểu đường đến tim mạch, “luôn sống chung với lũ”, nhưng GS Trần Văn Khê luôn hăng hái tham gia rất nhiều hoạt động văn hóa, luôn khuyến khích động viên các thế hệ trẻ tham gia các chương trình văn hóa dân tộc như chương trình của CLB Tiếng hát quê hương; Chương trình đem âm nhạc truyền thống, đem dân ca, ngâm thơ vào trường học; Chương trình quảng bá bếp Việt ra thế giới…

Cuộc đời có rất nhiều điều kỳ thú đã kể lại qua nhiều tập hồi ký mà chị Lý Thị Lý cùng với Công ty sách Phương Nam đã tích cực lo xuất bản để công chúng thưởng lãm. GS-TS Trần Văn Khê cũng có nhiều bạn tri kỷ tri âm nổi tiếng như nhạc sư Vĩnh Bảo, nhạc sĩ Phạm Duy, đã để lại những ký ức của nhau nhiều xúc cảm, cũng đã khóc bạn tha thiết khi bạn qua đời như đám tang nhạc sĩ Phạm Duy.
Tuy cuộc sống gia đình vợ chồng không được suôn sẻ, song lúc nào GS-TS Trần Văn Khê cũng lo cho cuộc sống của nhau ngay tới khi người bạn đường qua đời và để lại thế hệ con cháu nhiều tài năng về âm nhạc như GS-TS Trần Quang Hải về đàn môi hay người cháu gái nội đang đam mê quảng bá ẩm thực Việt để tiếp bước ông nội có những kiến thức uyên bác và những phát biểu rất hay về ẩm thực Việt.

Tôi quen với GS-TS Trần Văn Khê từ thập niên 1960 qua GS Hoàng Xuân Hãn, khi tôi là chủ nhiệm kiêm chủ bút Tập san Sử Địa, thường thư từ qua lại với nhau, song phải nói rất thân từ khi tôi mời GS-TS Trần Văn Khê tham gia hội thảo khoa học Bản sắc Việt Nam trong âm nhạc năm 1998 tại Khách sạn Majestic và hội thảo Tiệc cưới, tiệc đãi quốc khách Việt Nam tại Khách sạn Kỳ Hòa năm 1999 và mời GS-TS Trần Văn Khê về dạy môn âm nhạc truyền thống tại khoa Du lịch ở Trường đại học Hùng Vương mà GS-TS Trần Văn Khê nói sau khi đã dạy biết bao sinh viên nước ngoài từ Á đến Âu thì đây là lần đầu tiên được dạy sinh viên Việt Nam bằng tiếng Việt tại nước Việt Nam…

Chắc ai có duyên may mới quen được GS-TS Trần Văn Khê và sẽ ngưỡng mộ sự nghiệp, cuộc đời của GS Khê, song tôi chưa từng thấy ai lại có nhiều duyên may như GS-TS Trần Văn Khê, người từng được duyên may mời ở khách sạn 4, 5 sao Majestic mà nhất định không phải trả tiền, ở bao lâu cũng được. Hay có duyên may được “thành phố” thời bà Nguyễn Thế Thanh làm Phó giám đốc Sở VHTT giao biệt thự khang trang làm nơi trưng bày nhạc cụ dân tộc để GS-TS Trần Văn Khê ở cùng lấy nơi đây là nơi sinh hoạt văn hóa dân tộc. Nhiều người đang mong biến nơi đây thành Trung tâm nghiên cứu văn hóa Nam bộ và tiếp tục có những sinh hoạt văn hóa thường kỳ mà GS-TS Trần Văn Khê đã dụng công truyền lửa cho các thế hệ trẻ.

Thật là mất mát vô hạn khi GS-TS Trần Văn Khê không còn nữa. Song cũng thật là duyên may hiếm có để cùng nhau tiếp bước GS-TS Trần Văn Khê giữ hồn dân tộc tại một nơi mà GS Trần Văn Khê đã truyền lửa cho biết bao thế hệ trẻ vậy. Hi vọng sau này sẽ có các giải thưởng Trần Văn Khê cho các tài năng trẻ, nhất là về âm nhạc truyền thống. Có ý kiến cho rằng để thiết thực hữu ích cho mai sau thay vì đưa các vòng hoa thì nên đưa vào quỹ văn hóa giáo dục Trần Văn Khê vậy.s

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã, Tiến sĩ sử học

KHÓC GSTS TRẦN VĂN KHÊ
Bác Khê ơi, Bác ra đi
Biết bao thương tiếc nói gì giờ đây
Giữ hồn Việt bản sắc này
Công lao của Bác, càng ngày khắc ghi
Định hình bản sắc phát huy
Âm nhạc truyền thống những gì Việt Nam
Văn hóa ẩm thực vẻ vang
Văn hóa dân tộc Việt Nam tự hào
Lương sư hưng quốc thuở nào
Bác Khê tiếp bước nêu cao tinh thần
Rồi đây tuổi trẻ rất cần
Noi theo gương Bác giữ hồn Việt Nam
Dựng xây nội lực đàng hoàng
Nguy cơ thuộc quốc sẽ càng đẩy xa

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã, tiến sĩ sử học
(Trưởng Đế án Bếp Việt - Bếp của Thế giới)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/van-hoa-nghe-thuat/giao-su-tran-van-khe-ra-di-de-lai-niem-tiec-thuong-vo-han-577539.html

Nói chuyện chuyên đề: "Đem hát thơ (dân ca) vào trường học" tại Trung tâm Văn hóa Thể thao Tân Bình

Buổi nói chuyện chuyên đề "Đem hát thơ (dân ca) vào trường học" tại Phòng sinh hoạt Câu lạc bộ Trung tâm Văn hóa Thể thao Tân Bình do CLB Thơ nhạc Dân tộc Hương Việt tổ chức lúc 16 giờ chiều ngày Thứ Tư 14/05/2014. Diễn giả chính của chương trình là TS. Nguyễn Nhã - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Âm nhạc Dân tộc Hương Sắc Ba Miền (trực thuộc Trung tâm Văn hóa Tp.HCM). Buổi nói chuyện nằm trong chương trình "Cùng nhau đem âm nhạc dân tộc vào trường học" của Quỹ Văn hóa Giáo dục Hãn Nguyên Nguyễn Nhã.

CHƯƠNG TRÌNH ĐEM HÁT THƠ VÀO TRƯỜNG HỌC

+ TỪ ĐÂU CÓ TỪ HÁT THƠ?

Ca trù có 46 thể loại, trong đó có thể loại hát thơ. Song đến nay thể loại này thất truyền, không rõ thơ được hát như thế nào.

Khi nghiên cứu và tổ chức hát ca trù tại Tp.HCM sau khi tổ chức hội thảo khoa học "Bản sắc Việt Nam trong âm nhạc" năm 1998 tại Khách sạn Majestic mà tôi là Trưởng Ban tổ chức, tôi thấy thể loại "Ả phiền", tức 36 giọng, rất đặc biệt, không phải là thể loại chính thống của ca trù mà khi xưa các quan viên nghe ca trù thường hút thuốc phiện. Khi hút đào nương tha hồ hát làn điệu nào cũng được từ sa mạc đến hát tì bà hành, chầu văn, hát trống quân... Trong khi tổ chức hát ca trù ở Câu lạc bộ Doanh nghiệp Việt Kiều (OV Club) ở Khách sạn Equatorial, do ca trù rất kén người hát, người đàn cả người nghe, nên có lần chương trình hát ca trù đến tiết mục thứ năm thì còn rất ít khách. Từ đó tôi rút kinh nghiệm đưa những bài thơ lục bát đưa các nghệ sĩ hát các làn điệu dân ca. Cũng từ khi Cô Hồng Oanh hát bài thơ của Cô sáng tác tặng GS. Trần Văn Khê ngay trong buổi hát ca trù tại nhà, đã khiến tôi quyết định ngoài hát ca trù còn có hát thơ với nhiều làn điệu dân ca, ca cổ ba miền và báo Thanh Niên đã đăng bài cho rằng hát thơ là sáng tạo tuyệt vời, dẫn lời GS. Trần Văn Khê phát biểu như thế với điều kiện được quần chúng chấp nhận. Cũng từ đó các báo chí đã đưa nhiều thông tin như Báo Tuổi Trẻ đưa tin “Thi ca mới được nửa đường" rồi Thế hệ trẻ Thủ Đô đưa bài "Đem hát thơ vào trường học" khi phỏng vấn tôi… Sau đó CLB Ca trù Đại Học Hùng Vương được đổi là CLB Ca trù & Hát thơ ĐHHV và Hãng phim Truyền hình Tp.HCM làm phim "Hát thơ thời mới".

+ HÁT THƠ LÀ GÌ?

Hát thơ là hát những bài thơ, thường là thơ lục bát thì hát được hát nhiều làn điệu dân ca ba miền từ ru, lý đến hò… Hát khác với ngâm là có tiết tấu, nhịp điệu.

Song tôi nghĩ hát thơ là một nghệ thuật tạp kỹ cả đàn và hát. Có thể rất đơn giản một người vừa đàn vừa hát, có khi chỉ cần 1 cây đàn nguyệt hay 1 cây đàn sến hay một cây đàn đáy.

+ Vì SAO PHẢI ĐEM HÁT THƠ VÀO TRƯỜNG HỌC?

Chưa có một nước nào từ Tiểu học đến Trung học học sinh học nhiều thơ như Việt Nam, cũng chưa có nước nào thơ được hát với hàng trăm, hàng ngàn làn điệu dân ca, ca cổ như Việt Nam. Nếu từ ngoại khóa đến các tiết học chính khóa, môn Tiếng Việt, môn Văn, Ngữ văn từ Tiểu học đến Trung học Cơ sở, Trung học Phổ thông đều có thể hát thơ với nhiều làn điệu khác nhau tùy theo vùng miền.

Như thế chính khóa môn Văn hay ngoại khóa của rất nhiều môn học khác đều có thể có thơ và hát thơ thì giới trẻ sẽ yêu thích dân ca hay ca cổ, giúp giới trẻ giữ hồn dân tộc, có lòng tự hào dân tộc, góp phần xây dựng đất nước hùng cường, không còn bị tụt hậu, bị xử ép như Biển Đông hiện nay.

Chính đem hát thơ vào trường học vô hình chung là một bước đem âm nhạc vào trường học.

+ KẾ HOẠCH ĐEM HÁT THƠ VÀO TRƯỜNG HỌC NHƯ THẾ NÀO?

+ Đánh động dư luận; đã thực hiện thử nghiệm tại Trường Ngô Sĩ Liên và Trường THPT Trần Hữu Trang vào những năm 2002 trở đi

+ Tham gia bước đầu công trình nghiên cứu khoa học "Hát thơ môn Tiếng Việt bậc tiểu học" của Sở Giáo dục Tp.HCM (giai đoạn đầu)

+ Đi đến các trường học nói chuyện đem âm nhạc dân tộc và hát thơ vào trường học, mở đầu là trường Đức Trí.

+ Thúc đẩy chương trình ngoại khóa dân ca, hát thơ tại các trường học

+ Vận động tài trợ làm băng hát thơ cho môn học tiếng Việt

+ Bộ Giáo dục, Sở Giáo dục vào cuộc

* Hát thơ Tiểu học

Lớp 1:

Chào mào có áo màu nâu

Cứ mùa ổi tới từ đâu bay về

Dù ai nói ngả nói nghiêng

Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân

Cái gì cao lớn lênh khênh

Đứng mà không tựa ngã kềnh ngay ra

Trên trời mây trắng như bông

Ở dưới cánh đồng bông trắng như mây

Mấy cô má đỏ hây hây

Đội bông như thể đội mây về làng

Con cò mà đi ăn đêm

Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao

Trong vòm lá mới chồi non

Chùm cam bà giữ vẫn còn đung đưa

Quả non dành tận cuối mùa

Chờ con, phần cháu bà chưa trảy vào

Con mèo mà trèo cây cau

Hỏi thăm chú chuột đi đâu vắng nhà

Chú chuột đi chợ đường xa

Mua mắm, mua muối giỗ cha con mèo

Một đàn cò trắng phau phau

Ăn no tắm mát rủ nhau đi nằm

Lớp 2

Mẹ

Lặng rồi cả tiếng con ve

Con ve cũng mệt vì hè nắng ơi,

Nhà em vẫn tiếng ạ ời

Kẽo cà tiếng võng mẹ ngồi mẹ ru

Lá ru có gió mùa thu

Bàn tay mẹ quạt mẹ đưa gió về.

Những ngôi sao thức ngoài kia

Chẳng bằng mẹ đã thữc vì chúng con.

Đêm nay con ngủ giấc tròn

Mẹ là ngọn gió của con suốt đời

(Trần Quốc Minh)

Làng tôi có lũy tre xanh

Có sông Tô Lịch chạy quanh xóm làng

Trên bờ, vải nhãn hai hàng

Dưới sông cá lội từng đàn tung tăng

Lớp 4

Mẹ ốm

Mọi hôm mẹ thích vui chơi

Hôm nay mẹ chẳng nói cười được đâu

Lá trầu khô giữa cơi trầu

Truyện Kiều gấp lại trên đầu bấy nay.

Cánh màng khép lỏng cả ngày

Ruộng vườn vắng mẹ cuốc cày sớm trưa

Nắng mưa từ những ngày xưa

Lặn trong đời mẹ đến giờ trưa tan.

Khắp người đau buốt, nóng ran

Mẹ ơi! Cô bác xóm làng đến thăm

Người chi trứng, người cho cam

Và anh y sĩ mang thuốc vào.

Sáng nay trời đổ mưa rào

Nắng trong trái chín ngọt nào bay hương

Cả đời đi gió đi sương

Bây giờ mẹ lại lần giường tập đi.

Mẹ vui, con có quảng gì

Ngâm thơ, kể chuyện, rồi thì múa ca

Rồi cho diễn kịch giữa nhà

Một mình con sắm cả ba vai chèo.

Vì con, mẹ khổ đủ điều

Quanh đôi mắt mẹ đã nhiều nếp nhăn

Con mong mẹ khỏe dần dần

Ngày ăn ngon miệng, đêm nằm ngủ say.

Rồi ra đọc sách, cấy cầy

Mẹ là đất nước, tháng ngày của con…

Truyện cổ nước mình

Tôi yêu truyện cổ nước tôi

Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa

Thương người rồi mới thương ta

Yêu nhau dù mấy cách xa cũng tìm

Ở hiền thì lại gặp hiền

Người ngay thì được phật, tiên độ trì.

Mang theo truyện cổ tôi đi

Nghe trong cuộc sống thầm thì tiếng xưa

Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa

Con sông chảy có rặng dừa nghiêng soi.

Đời cha ông với đời tôi

Như con sông với chân trời đã xa

Chỉ còn truyện cổ thiết tha

Cha tôi nhận mặt ông cha của mình.

Rất công bằng, rất thông minh

Vừa độ lượng lại đa tình, đa mang

Thị thơm người giấu người thơm

Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà

Đẽo cầy theo ý người ta

Sẽ thành khúc gỗ, chẳng ra việc gì

Tôi nghe truyện cổ thầm thì

Lời ông cha dạy cũng vì đời sau.

Xem thêm: Hịch biển Đông

Bài viết by Hãn Nguyên Nguyễn Nhã Foundation.

Tiến sĩ Nguyễn Nhã: 20 năm với giấc mơ đưa bếp Việt ra thế giới

Sau lời khuyên của “huyền thoại marketing” Philip Kotler khi ông tới TP.HCM lần đầu tiên vào tháng 8/2007, rằng Việt Nam nên xây dựng thương hiệu quốc gia “bếp ăn thế giới”, ẩm thực Việt bắt đầu được chính người Việt quan tâm.

Gần đây, khi thương hiệu đồ ăn nhanh McDonald đổ bộ vào Việt Nam, chuyện xây dựng thương hiệu ẩm thực Việt ra với thế giới một lần nữa lại nóng lên trên nhiều diễn đàn. Nhưng không nhiều người biết, hơn 10 năm trước khi Philip Kotler đưa ra gợi ý nổi tiếng này, giấc mơ xây dựng thương hiệu bếp Việt đã được nhen nhóm trong ngôi nhà của một người Việt - tiến sĩ sử học Nguyễn Nhã. Tháng 4 tới, ông cùng dự án Bếp Việt của mình sẽ tổ chức hội thảo quốc tế Pháp - Việt về quảng bá Bếp Việt ra thế giới và phục dựng ẩm thực cung đình Huế.

 * Thưa, tôi đang thắc mắc không hiểu cơ duyên nào đưa một tiến sĩ sử học đến với nghiên cứu ẩm thực: ông thích nấu ăn, hay đơn giản là thích… ăn ngon?

- (Cười). Tôi học ngành Sư phạm Khoa Sử - Địa, trước năm 1975, là trưởng nhóm nghiên cứu phát huy truyền thống Việt Nam, rồi làm chủ bút tập san Sử - Địa nghiên cứu về lịch sử văn hóa. Chính quá trình nghiên cứu này đưa tôi đến với ẩm thực Việt Nam và nhận thấy văn hóa ẩm thực của Việt Nam có nhiều thứ rất hay. Các nền ẩm thực lớn Tây, Tàu đều quá công phu, quá bổ dưỡng, trong khi ẩm thực Việt Nam trước đây hay bị coi thường toàn món ăn nhẹ, nay mới thấy đó là những món ăn lành, tốt cho sức khỏe, tránh được những căn bệnh thời đại như tim mạch, béo phì, tiểu đường, gút…

TS Nguyễn Nhã

* Không chỉ nghiên cứu trên sách vở mà ông còn trực tiếp thực hành dự án quảng bá ẩm thực Việt Nam từ rất sớm, khi ở Việt Nam hầu như chưa ai nghĩ tới điều này. Mọi việc bắt đầu thế nào thưa ông?

- Với ẩm thực Việt Nam, tinh hoa nằm trong các gia đình, chính vì vậy mà dự án của chúng tôi mới mang tên là Bếp Việt. Năm 1996, tôi tổ chức một buổi giới thiệu món ăn của 3 miền ở chính nhà tôi, khách mời là những người quan tâm đến văn hóa, lịch sử, ẩm thực như Giáo sư Trần Văn Giàu, Giám đốc khách sạn Majestic… Tại đây tôi đã giới thiệu những người trong các gia đình có truyền thống nấu ăn lâu đời ở 3 miền Bắc, Trung, Nam. Trong số đó có người trước đây vẫn nấu ăn cho vua Bảo Đại ở miền Trung thì nấu món miền Trung. Bà xã tôi là người gốc Hà Nội thì giới thiệu các món ăn Bắc, rồi có đầu bếp nấu món của miền Tây Nam bộ… Từ thành công của bữa giới thiệu món ăn Việt tại nhà này, năm sau, năm 1997, bên khách sạn Majestic mời tôi tổ chức giới thiệu 170 món ăn tại đó trong vòng một tháng và cùng với Saigon Times Group (nhóm của Thời báo Kinh tế Sài Gòn) tổ chức Hội nghị khoa học Bản sắc Việt Nam trong ẩm thực với sự tham dự của rất nhiều người.

Năm 1999, tôi tiếp tục tổ chức hội thảo khoa học về ẩm thực trị liệu và tiệc cưới của Việt Nam. Đến năm 2007 thì lập nên Viện Nghiên cứu ẩm thực Việt Nam, lập cổng thông tin điện tử và tiếp tục tổ chức nhiều chương trình khác, viết sách về ẩm thực…

* Bếp Việt tại gia hiện giờ có còn duy trì không thưa ông?

- Trước đây khi nhà tôi là trụ sở của Viện Nghiên cứu ẩm thực, tôi đã làm một cái bếp cho các đầu bếp nổi tiếng đến đây nấu nướng và giao lưu, mời những vị khách đặc biệt, khách nước ngoài đến thưởng thức. Gần 7 năm nay, cứ mùng 3, mùng 4 Tết, Saigon Tourist lại đưa khách du lịch đến ăn Tết Việt ở nhà tôi. Tôi cũng đang dự định thành lập một công ty để duy trì nhiều Bếp Việt ở nhiều nơi chứ không chỉ ở nhà tôi.

Một số công trình nghiên cứu về ẩm thực Việt Nam của TS Nguyễn Nhã

* Điều gì khiến ông tin rằng ẩm thực Việt Nam có thể cạnh tranh được với các nền ẩm thực khác?

- Như tôi đã nói, ẩm thực Việt Nam với đặc tính lấy tự nhiên làm gốc, vừa ngon vừa lành, đang có thời cơ để lên ngôi, so với các loại ẩm thực quá bổ dưỡng dễ gây ra các căn bệnh thời đại.

Ví như nói về cách nấu, người Việt là dân tộc ưa luộc (gà luộc, vịt luộc, rau luộc…), là cách chế biến lành, không dầu mỡ và giữ gần như nguyên vị. Về cách ăn, hầu hết các món đều có thể thêm, bớt gia vị theo ý thích và cả tình trạng sức khỏe của người ăn, ví dụ khi ăn phở thì thanh niên thích thêm rau, trứng, thịt; người lớn tuổi muốn bớt bánh, thịt, thêm rau, hành củ chần, hành giấm vào. Có rất nhiều món có thể trở thành một bữa ăn hoàn chỉnh dựa vào cơ sở thêm bớt. Như món chả giò hay nem ăn với rau, đồ chua bún chấm nước mắm pha - người phương Tây ăn món này như một món ăn nhẹ nhưng người Việt có thể ăn như một bữa no chỉ bằng cách thêm bún, rau sống, đồ chua... Nói về ẩm thực Việt Nam thì nhiều lắm, viết nhiều cuốn sách còn chưa hết…

* Trong lúc ẩm thực Việt Nam đi ra thế giới chưa được bao nhiêu thì các thương hiệu đồ ăn nước ngoài đã và đang đổ bộ vào Việt Nam, TP.HCM có cả những phố ẩm thực Hàn, phố ẩm thực Nhật… Theo ông điều này có đặt ẩm thực Việt Nam trước những nguy cơ?

Hiện nay sản phẩm quan trọng khiến thế giới biết tới Việt Nam hầu hết liên quan đến thực phẩm, ẩm thực: gạo, cà phê, hạt điều, phở, chả giò, gỏi cuốn…

- Món ăn Việt Nam có rất nhiều mặt mạnh mà mặt mạnh nhất là người ta muốn ăn bất cứ món gì thì chỉ cần ra khỏi nhà là có thể ăn được rồi. Sự đổ bộ của các thương hiệu nước ngoài chẳng thấm tháp gì so với hàng quán Việt đang có mặt đầy rẫy khắp hang cùng ngõ hẻm, cứ để họ đổ bộ để cạnh tranh. Chính điều này sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam xem lại mình trong công cuộc cạnh tranh với đồ ăn ngoại. Đó là dấu hiệu vui. Mặt khác, cũng phải thấy rằng người Mỹ đang khốn khổ vì béo phì, đó là hậu quả của việc bán những loại thức ăn nhanh đấy!

* Ông đã gắn bó, đau đáu với việc quảng bá ẩm thực Việt Nam trong suốt gần 20 năm bằng những đề án cụ thể, lập và điều hành Viện Nghiên cứu ẩm thực Việt Nam để rồi lại phải khai tử nó. Điều gì khiến cho các đề án của ông sau 20 năm vẫn còn đang khởi đầu?

- Có lẽ do tôi chỉ là người nghiên cứu còn nơi có tính quyết định trong việc quảng bá phải là Nhà nước và doanh nghiệp. Như ở Thái Lan chẳng hạn, có hẳn một công ty của hoàng gia phụ trách việc xây dựng văn hóa ẩm thực cho nước này và hiện đã có khoảng hơn 8.000 nhà hàng Thái chuẩn trên thế giới, không kể các nhà hàng Thái không thuộc công ty của Hoàng gia Thái.

Khi tôi sang Paris gặp các chuyên gia ẩm thực người Pháp và Việt kiều, họ đã đề nghị tôi lập Viện Nghiên cứu du lịch bền vững, tức du lịch ẩm thực, thì tôi đề nghị họ cùng tôi tổ chức hội thảo về quảng bá ẩm thực Việt ra thế giới cũng là về du lịch bền vững. Rồi chính ông Etienne Coffin, Chủ tịch Hội Du lịch bền vững ở Paris cũng khuyên tôi nên tập trung kết nối các doanh nghiệp thì mới thành công được. Và tôi đang tiến hành cùng một số các doanh nghiệp từ thực phẩm sạch đến bếp sạch lập CLB Văn hóa ẩm thực Việt Nam của các doanh nghiệp do tôi làm chủ nhiệm, hai phó chủ nhiệm khác một người là nguyên Phó tổng giám đốc khách sạn Caravelle, một người là tiến sĩ nông nghiệp, chủ một trang trại hữu cơ. Họ sẽ làm nhiệm vụ kết nối các doanh nghiệp đang kinh doanh trong ngành ẩm thực.

* Xin cảm ơn những chia sẻ của ông. Chúc ông và các cộng sự sớm thành công với các dự án thú vị.

Thủy Anh (thực hiện)

Thể thao & Văn hóa Cuối tuần

Nguồn: http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-giai-tri/tien-si-nguyen-nha-20-nam-voi-giac-mo-dua-bep-viet-ra-the-gioi-n20140303154331664.htm

Chương trình ra mắt Câu lạc bộ Âm nhạc Dân tộc "Hương sắc ba miền"

Hồ Chí Minh City's first organization dedicated to folk songs and folk dance was established on Sunday November 24th, 2013 at Hồ Chí Minh City's Center for Light Music (57 Cao Thắng, Ward 3, District 3).

Buổi lễ ra mắt Câu lạc bộ Dân ca Hương Sắc Ba Miền do TS. Hãn Nguyên Nguyễn Nhã chủ nhiệm đã diễn ra lúc 9 giờ sáng Chủ Nhật ngày 24/11/2013 tại Trung tâm Ca nhạc nhẹ Tp.HCM (57 Cao Thắng, Phường 3, Quận 3).

Chương trình biểu diễn văn nghệ ra mắt:

1. Hòa tấu Đàn đá với nhạc cụ gõ dân tộc: Âm vang ngàn xưa
Biểu diễn: NS Đức Dậu cùng nhóm nhạc Phù Đổng
2. Đơn ca: Lý quy phụng (Dân ca Nam bộ)
Biểu diễn: NSUT Bích Phượng
3. Hòa tấu đàn tranh: Liên khúc dân ca Bắc bộ
Biểu diễn: Tốp nữ CLB
4. Song ca và nhóm múa phụ họa: Lời yêu gởi Noọng
Biểu diễn: Minh Luân – Linh Đan
5. Tốp ca nam: Đàn đá đêm nay (Amư Nhân, Âm hưởng dân ca Raglai)
Biểu diễn: Trường Thi - Thanh Liêm – Anh Hào - Thanh Mai – Thanh Hoa – Diễm Phương
6. Đơn ca: Mẹ yêu con (Nguyễn Văn Tý)
Biểu diễn: Bích Hồng
7. Múa độc lập: Múa bóng
Biểu diễn: Anh Đào
8. Đơn ca: Lý Hoài Nam (Dân ca Trung bộ)
Biểu diễn: NSUT Hồng Vân
9. Độc tấu đàn Cò và đàn K’ní
Biểu diễn: Văn Thảo cùng toàn ban nhạc CLB phụ đệm
10. Tốp ca Nam nữ: Liên khúc Lý Cây Đa – Lý Mười Thương – Lý Ngựa Ô Nam bộ
Biểu diễn: Tốp ca nam nữ CLB và nhóm múa phụ họa

Nguồn: http://hannguyennguyennha.com/ca-tru-hat-tho/54-chuong-trinh-ra-mat-huong-sac-ba-mien

Thư ngỏ nhân dịp nhận chức chủ nhiệm CLB Âm nhạc Dân tộc "Hương sắc ba miền"

Post by Hãn Nguyên Nguyễn Nhã Foundation.

THƯ NGỎ CỦA TIẾN SĨ SỬ HỌC NGUYỄN NHÃ NHÂN DỊP NHẬN CHỨC  CHỦ NHIỆM “CLB ÂM NHẠC DÂN TỘC HƯƠNG SẮC BA MIỀN TP. HỒ CHÍ MINH” NGÀY 24 THÁNG 11 NĂM 2013

Trong thời kỳ đổi mới & hội nhập, toàn cầu hóa xây dựng đất nước hiện nay có nhiều nguy cơ vọng ngoại, lòng yêu nước mờ nhạt, mất phương hướng, thiếu động lực cao xây dựng đất nước, giới trẻ cứ chăm chăm kiếm tiền lo vun vén tư lợi riêng hoặc ăn chơi phung phí, ít quan tâm nỗ lực xây dựng đất nước hùng cường dân giàu nước mạnh mà không biết những giá trị quý báu của lịch sử văn hóa dân tộc khiến lòng tự hào dân tộc lại tạo ra được động lực xây dựng đất nước giàu mạnh, lại sinh ra nhiều tiền cho mỗi người.

Trong khi lịch sử văn hóa Việt Nam trong đó thơ ca, âm nhạc dân tộc có nhiều độc đáo, rất đáng tự hào như thơ lục bát hay lục bát biến thể được ca hát hàng ngàn làn điệu dân ca ca cổ ba miền có khả năng hun đúc, thúc đẩy lòng yêu nước, cứu nước cũng như giữ hồn dân tộc, giữ bản sắc dân tộc. Chưa có nước nào trên thế giới từ mẫu giáo đến lớp 12 học nhiều thơ đến thế, nên đem hát thơ vào trường học là tự nhiên đem âm nhạc truyền thống vào trường học. Cũng chưa nước nào có đàn bầu, đàn đáy (ghi ta của Việt Nam) đàn cò kéo hát xẩm, các tiếng chim, chó... bộ gõ hay, độc đáo như Việt Nam. Âm nhạc dân tộc có khả năng thu hút khách du lịch quốc tế đến Việt Nam yêu nước Việt Nam, con người Việt Nam.

Trong khi ấy, TP. Hồ Chí Minh, nơi hội tụ nhiều cư dân của tất cả các địa phương ba miền, là Việt Nam thu nhỏ, nơi hội tụ nhiều nghệ sĩ tài năng của đất nước.

Chính vì thế, một câu lạc bộ âm nhạc dân tộc lấy tên CLB Âm Nhạc Dân Tộc Hương Sắc Ba Miền TP.HCM ra đời hơn bao giờ hết  là rất cần thiết, đáp ứng nhu cầu  bức xúc và khát vọng của những người yêu nước trong đó có chúng tôi.

Thay mặt Ban Chủ nhiệm Lâm Thời, tôi xin chân thành cám ơn Trung Tâm Văn Hóa TP. Hồ Chí Minh đã tạo mọi điều kiện cho ra đời cũng như lễ ra mắt trọng thể song ấm cúng của CLB của chúng ta ngày hôm nay. Cũng xin chân thành cám ơn tất cả mọi người có mặt hay không có mặt trong Buổi lễ ra mắt hôm nay đã và sẽ cùng nhau chia sẻ những ước mơ, những tâm huyết và cả những bức xúc hiện nay: giới trẻ hình như chưa hẳn đã quay lưng song thật sự nhiều bạn trẻ không mấy mặn mà đối với dân ca, dân nhạc, dân vũ, âm nhạc dân tộc.

Chúng tôi xin xác định định hướng và mục tiêu của CLB Âm Nhạc Dân Tộc Hương Sắc Ba Miền TP.HCM như sau:

Một là về định hướng CLB nỗ lực giữ gìn bản sắc riêng dân tộc, giữ hồn dân tộc để đất nước tồn tại và phát triển. CLB này khác với các câu lạc bộ bình thường, đã và sẽ qui tụ những nghệ sĩ gạo cội vừa mang tính tiêu biểu, trung tâm cho các câu lạc bộ âm nhạc dân tộc vừa có khả năng lan tỏa, truyền đạt quần chúng rộng rãi có nhiều người nghe, người coi và người kế tục từ giới trẻ nhất là trong các trường học từ tiểu học đến trung học đại học.

Hai là về mục tiêu CLB  là sưu tầm, khảo cứu, phát huy, quảng bá âm nhạc dân tộc ba miền từ dân nhạc, dân ca, dân vũ ba miền từ đó nghiên cứu, phát huy các loại hình để góp phần quảng bá rộng rãi trong và ngoài nước. Cũng từ đó với sự góp mặt tự nguyện của các nghệ sĩ lão thành tích cực đào tạo, truyền lửa cho các thế hệ trẻ kế thừa, nhất là tổ chức biểu diễn  tiêu biểu, quảng bá cho các giới trẻ ở các trường học. Đồng thời sẽ nỗ lực góp phần phát triển quảng bá trong du lịch quốc nội và quốc ngoại; kết hợp với ngành du lịch có những hoạt động từ hát rong đường phố đến các nhà hàng, các lễ hội, các cuộc giao lưu trong và ngoài nước để đẩy mạnh quảng bá âm nhạc dân tộc ba miền.

Với ba phó chủ nhiệm phụ trách 3 tổ dân ca, dân nhạc, dân vũ  cùng với phó chủ nhiệm về bảo trợ tài chánh, đặc trách về du  sẽ có kế hoạch cụ thể giao lưu biểu diễn, quảng bá ở trong và ngoài nước.

Riêng tôi có ước mơ như GSTS Trần Văn Khê một ngày nào đó âm nhạc dân tộc được đưa vào trường học. Như Thái Lan chẳng hạn, các trường tiểu học đều trưng bày nhạc cụ dân tộc để giới trẻ tiếp cận ngay từ bé.

Nhân dịp này, Tôi kêu gọi các ban giám hiệu các trường học từ phổ thông đến cao đẳng, đại học tại TP. Hồ Chí Minh và một ngày không xa của cả nước tạo mọi điều kiện cho ra đời các câu lạc bộ dân ca, dân nhạc, dân vũ,

Từ các trường như trường Đại Học Kinh Tế, Ngân Hàng tại TP. HCM... hiện nay đã có câu lạc bộ dân ca, sau ngày ra mắt ngày hôm nay sẽ tiếp tục cho ra mắt nhiều các câu lạc bộ dân ca của nhiều trường khác nữa, sẽ là niềm hạnh phúc lớn lao cho riêng tôi cũng như cho CLB này và cho những người yêu nước Việt Nam.
Các nghệ sĩ gạo cội lão thành của CLB nhiều người đã bỏ hết cả cuộc đời cho âm nhạc dân tộc sẽ sẵn sàng truyền lửa, đào tạo cho giới trẻ về dân ca, dân  nhạc, dân vũ.

Qua mười tiết mục biểu diễn chào mừng Lễ ra mắt CLB Âm Nhạc Dân Tộc Hương Sắc Ba Miền TP.HCM ngày hôm nay với các nghệ sĩ gạo cội như các nghệ sĩ Hồng Vân, Bích Phượng, Bích Hồng, Văn Thảo, Đức Dậu... cùng các nhạc sĩ lão thành như Minh Quang, Quốc Trụ, Thúy Hoan... cùng với các bạn trẻ rất nhiệt tình từ các trường học của TPHCM, dù chỉ có chưa tới 10 ngày tập luyện, đã nói lên bầu nhiệt tâm yêu dân ca, dân nhạc, dân vũ  như thế nào.

Chúng ta có quyền ước mơ ngày nào đó trả lời cho một đầu bếp người Nhật Onuki Hiroo từng nói rằng ông ta rất ngưỡng mộ Việt Nam, đã nhiều lần đến thăm Việt Nam, song mỗi lần đến thăm, ông rất thất vọng vì thấy giới trẻ Việt Nam cứ chăm chăm đi kiếm tiền mà không biết những gia trị quý báu của lịch sử văn hoá của  đât nước mình lại sinh ra nhiều tiền. Bởi giới trẻ có lòng tự hào dân tộc, yêu nước trong xây dựng sẽ khiến nước mình giàu mạnh như nước Nhật thì thiếu gì tiền.

Tôi xin phép được có quyền ước mơ một ngày nào đó trong các lễ hội như ở Nhật hay bao nước khác có hàng ngàn giới trẻ Việt Nam tự hào cùng nhau biểu diễn đánh trống, gõ bộ gõ, sử dụng các nhạc cụ dân tộc, hát dân ca, dân vũ tại TP.HCM và nhiều nơi khác.

Và như thế thì mỗi người trong chúng ta có mặt hay không có mặt ngày hôm nay phải chia sẻ ước mơ và phải bắt đầu quí trọng và có hành động cụ thể, khởi đầu bằng những cử chỉ, hành động nhỏ nhặt nhất.

Và tôi xin nhắc lại lời phát biểu  của một nữ sinh viên Trường Đại Học Ngoại Thương Hà Nội năm 2011, song xin dược “nói trại” thay vì Hoàng Sa mà là Dân ca, Dân nhạc, Dân vũ rằng: “Bất cứ ai vô cảm với Dân Ca, Dân Nhạc, Dân Vũ là có tội với Tổ Tông và Dân Tộc”.

Rất mong mọi người nhất là giới truyền thông chia xẻ.

Xin chân thành cảm tạ tất cả quí vị.

TPHCM ngày 24 tháng 11 năm 2013.

Tiến sĩ sử học Nguyễn Nhã

Chuẩn hóa ẩm thực Việt

06/05/2012 3:51

Trước 1975, ở Việt Nam hầu như chỉ có đầu bếp Tây hay Tàu được đào tạo và các nhà hàng lớn hầu như chỉ có nhà hàng Tây hay Tàu nhất là ở miền Nam. Còn các quán ăn nhỏ, hàng rong ở đường phố hay ở chợ, bến xe hầu như không được đào tạo. Có chăng chỉ do gia đình truyền lại hoặc học ở các lớp nữ công gia chánh dưới thời Pháp thuộc hay sau đó.

Trong gia đình, nhất là các gia đình ở tầng lớp trên trong những dịp giỗ tết, người phụ nữ Việt hầu chỉ lo bếp núc nên thi nhau sáng tạo rất phong phú các món ăn độc đáo.

Do hoàn cảnh đất nước nhiều biến động, các món ăn cứ mai một dần từ cung đình đến dân dã.

Các quán ăn, nhà hàng chỉ quanh quẩn một số món ăn dễ làm, dễ kiếm lời.

Bây giờ, đa số người ta rất dễ dãi trong ăn uống. Bên cạnh đó, cũng khó kiếm các quán ăn vừa ngon vừa lành lại vừa thanh lịch, vừa với túi tiền của những người sành ăn mà không phải đại gia.

Vấn đề đáng lo hiện nay là nguy cơ lớn chưa từng thấy về vệ sinh an toàn thực phẩm, với chất kích thích tăng trưởng, bảo quản, siêu nạc, siêu... đang đe dọa đến sức khỏe của cả một dân tộc! Người ta sẵn sàng bán những gì người ta không ăn, ăn những gì người ta không bán!

Lại hiện có hiện tượng pha tạp, ít người muốn giữ nước mắm là hồn Việt và bản sắc ẩm thực Việt lấy tự nhiên làm gốc, vừa ngon vừa lành, vừa ít mỡ, ít thịt, nhiều rau củ quả, vừa cân bằng các chất các vị sao có lợi cho sức khỏe: tỷ như món có hơi nhiều mỡ thì ăn nhiều hành tiêu mỡ; món ăn ướp tỏi hay ăn thêm tỏi để trừ khuẩn, lợi tim mạch, ngừa ung thư; món ăn có loại thịt trắng như gà, thịt thỏ hay có khoai, bí ngô, bí đao thì không sợ bệnh gút; món ăn có khế, chuối chát, nhiều loại húng thì ngừa dị ứng...

Món ăn cung đình hay dân dã Việt nhiều chất, nhiều vị mà cân bằng, không thiên lệch về vị nào, chất nào, lại nêm nếm đậm đà thì dễ ngon, dễ hợp khẩu vị của mọi người (dĩ nhiên sẽ lành nếu ít mỡ, ít thịt nhiều rau; ăn uống vừa phải thì rất lợi cho sức khỏe).

Việc chuẩn hóa các món ăn sao cho ngon và lành, chuẩn hóa không gian văn hóa ẩm thực Việt, cũng như chuẩn hóa về vệ sinh an toàn thực phẩm đang là nhu cầu bức thiết của chúng ta. Điều này rất cần cái “tâm” cũng như kiến thức hiểu biết về bản sắc Việt trong ăn uống cũng như cách ứng xử văn hóa xã hội. Các nhà hàng, các quán ăn thật sự đang cần sự hỗ trợ của các nhà văn hóa, các chuyên gia ẩm thực, chuyên gia an toàn thực phẩm, nhất là sưu tầm khảo cứu những tinh hoa ẩm thực từ các gia đình truyền thống.

Đề án bếp Việt - Bếp của thế giới, đang khởi đầu kêu gọi các nhà văn hóa, các chuyên gia vào cuộc, giúp cho các nhà hàng từ sang trọng cho đến các quán bình dân tự chuẩn hóa như trên hầu nâng cao chất lượng văn hóa ẩm thực Việt, niềm tự hào dân tộc.

Ấy là cái lợi muôn đời vậy.

Tiến sĩ sử học Hãn Nguyên Nguyễn Nhã

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120505/chuan-hoa-am-thuc-viet.aspx

Ẩm thực cung đình

22/04/2012 3:41

Ẩm thực Việt Nam lấy tự nhiên làm gốc, ít mỡ nhiều rau vừa ngon, vừa lành, rất lợi cho sức khỏe.

Ngoài ẩm thực Thăng Long Hà Nội có bản sắc rất Việt, khác hẳn với ẩm thực Trung Hoa, phương Tây; ẩm thực Sài Gòn đa dạng; ẩm thực Huế có sắc thái riêng rất độc đáo, nhất là ẩm thực cung đình duy nhất ở Việt Nam còn để lại ghi chép cụ thể  trong sách vở, hội điển và trong con người Huế từ dòng dõi quý tộc đến người dân từng phục vụ ăn uống trong cung đình.

Ghi chép trong sách vở, hội điển thì vẫn còn đấy, song những kinh nghiệm cụ thể nuôi trồng hay chế biến món ăn, cách ăn, nghi thức ăn trong những tư liệu sống thì đang mất dần, dẫn đến những hiện tượng không đáng có, những sai lệch về ẩm thực cung đình, nhất là cơm vua đang diễn ra ở Huế.

Đã đến lúc giới học thuật nghiên cứu phải vào cuộc, phục dựng lại ẩm thực cung đình từ việc nuôi trồng tuyệt đối an toàn thực phẩm tươi ngon đến cách chế biến tinh tế, cách ăn, nghi thức ăn quyền quý đáng được bảo vệ khẩn cấp!

Vừa qua tôi có đi khảo sát thực tế khu trồng rau ở làng La Chữ hay khu tây thành Huế, người dân ở đây vẫn còn trồng kiểu truyền thống, dùng phân hữu cơ, ít phân hóa học và ít thuốc trừ sâu, kích thích tăng trưởng như các nơi khác. Các loại  rau cho hương vị thơm ngon đặc biệt đã không bị đô thị hóa mất đi như các nơi khác.

Vẫn còn những người trên 80, 90 tuổi biết cách chế biến các món ăn trong cung đình tuy không  nhiều, và vẫn còn những người biết ông cha nhà mình nấu những món ăn cung đình. Dĩ nhiên việc ghi chép lại này mà bắt đầu sớm cách đây vài chục năm thì chắc chắn còn biết bao người thật việc thật! Và đúng là chỉ vài chục năm nữa hay trăm năm sau thì chẳng còn biết sự  thật ra làm sao!

Ẩm thực cung đình Huế và ẩm thực dân dã Huế có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Bởi lẽ có nhiều cuộc hôn nhân giữa vua, hoàng tử, công chúa, quận chúa lấy con quan, dân ở Huế hay các địa phương khác. Những người trong đội thượng thiện, lý thiện đều là người dân Huế như dân làng Phước Yên. Đó là chưa kể những sách dạy nấu ăn như Thực phổ bách thiên người trong cung đình lại phổ biến rộng rãi cho mọi người biết để nấu từ đầu thế kỷ trước.

Như tôi đã đề cập trong bài trước, nếu phục dựng được ẩm thực cung đình Huế, thì việc đầu tiên phải phục dựng cách nuôi trồng an toàn thực phẩm tuyệt đối khi xưa cho vua ăn ở Huế và những nơi có vật phẩm tiến vua. Bên cạnh đó, việc truy tìm các chứng tích ẩm thực cung đình Huế không phải không làm được; nếu không nói là trong tầm tay, trước khi quá muộn!

Các nhân chứng lịch sử từ con cháu vua, ông hoàng bà chúa, quận chúa còn đang ở Huế hay đang lưu lạc khắp nơi phải được khẩn cấp khai thác.

Gióng tiếng chuông báo động này, hy vọng sẽ có nhiều người cùng tôi đi tìm chân dung thật nhất của ẩm thực cung đình Huế.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120422/am-thuc-cung-dinh.aspx

Gìn giữ vẻ đẹp Huế

15/04/2012 3:54

Cuối tháng 3 vừa qua, tôi tham dự buổi ra mắt Ngôi nhà bạn cố đô Huế ở khuôn viên Cổ Độ XQ và ngày 1.4 tôi cũng được tham dự buổi ra mắt "Nghiên cứu Huế, tập VIII" của Trung tâm nghiên cứu Huế.

Hai sự kiện xảy ra trước thềm Festival Huế năm 2012 là một nỗ lực có ý nghĩa hướng tới giữ gìn nét đẹp truyền thống vốn có của Huế.

Huế được nhiều người ca tụng Huế đẹp, Huế thơ, Huế mơ!

Sau bao biến động lịch sử cũng như làn sóng hiện đại hóa đất nước hiện nay, chắc mọi người đều thừa nhận rằng Huế như là thành trì bảo vệ nhiều nét đẹp truyền thống dân tộc.

Huế không những đẹp ở cảnh thiên nhiên từ dòng Hương giang, đồi Vọng Cảnh nên thơ, phá Tam Giang hào sảng. Huế còn đẹp ở những di sản di tích lịch sử cung điện, lăng tẩm đồ sộ hài hòa với thiên nhiên. Huế đẹp ở những di sản văn hóa truyền thống độc đáo của mọi thời đại, từ nhã nhạc cung đình Huế với các nhạc cụ, điệu ca múa, nhà hát cổ truyền đến ẩm thực cung đình cũng như dân dã... Huế còn đẹp ở những tục lệ, con người, nền nếp gia đình, cách sống của người Việt truyền thống.

Tôi thật sự xúc động khi nghe những lời phát biểu ngây thơ, dễ thương tại buổi ra mắt Ngôi nhà bạn cố đô Huế của các em học sinh - sinh viên đủ mọi lứa tuổi từ Hà Nội trong đó cả một nữ sinh người Hàn Quốc. Chỉ sau một ngày đêm tham quan, thực tế, “điền dã” dưới sự dẫn dắt của các chuyên gia văn hóa lịch sử Huế, các em đã thấy Huế rất đẹp, rất khác với tất cả những gì từng thấy.

Giá trị đích thực bề nổi cũng như bề chìm văn hóa Huế đã thể hiện khiến bất cứ ai cũng có thể thấy được. Song còn biết bao những tinh tế, phong phú cần phải tìm hiểu, nghiên cứu. Cũng cần đến những người yêu Huế, bạn của cố đô Huế trong và ngoài nước, nhất là các bạn trẻ xây dựng, vun trồng.

Thật sự cần phải nghiên cứu sâu mới thấy hết, hiểu hết những cái đẹp văn hóa truyền thống Huế. Có hiểu, có biết hết mới yêu hết mình.

Bên cạnh đó, có những cái hay, đẹp đang cần khẩn cấp nghiên cứu phục dựng, ví dụ như ẩm thực cung đình Huế, bởi đó là niềm tự hào của Huế, không những có lợi cho Huế, cho du lịch Huế mà rất lợi cho văn hóa Việt, khi nhiều khả năng Huế sẽ là mẫu mực cho việc nuôi trồng tử tế, cung cấp thực phẩm ngon lành, hữu cơ có lợi cho sức khỏe. Chẳng phải, những gì cho vua, cung đình ăn phải tuyệt đối vừa ngon vừa lành?

Festival Huế năm nay có một chương trình dự án nghệ thuật Mây biến thể ở hồ Tĩnh Tâm, đáng cho chúng ta suy nghĩ về sự giữ gìn giá trị đích thực văn hóa Huế khi hồ Tĩnh Tâm đang bị ô nhiễm nghiêm trọng bởi nước thải khiến mọi sinh vật kể cả sen xưa không còn nữa!

Đó là thông điệp rõ ràng về sự nghiên cứu và giữ gìn vẻ đẹp vững bền Huế.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120414/gin-giu-ve-dep-hue.aspx

Quốc tổ

25/03/2012 3:17

Nét độc đáo đặc sắc của người Việt là có một ngày Quốc giỗ chung cho vị Quốc tổ - vua Hùng (10.3 âm lịch). Đạo lý của người Việt là luôn tôn kính, tưởng nhớ không chỉ với Quốc tổ, mà còn thờ phụng cả cha mẹ vua Hùng là Lạc Long Quân và bà Âu Cơ, thờ tổ tiên và các anh hùng dân tộc.

Từ thời nhà Lý (thế kỷ 11) đã cho xây đền Vệ quốc, thờ các anh hùng dân tộc; đền thờ Đồng Cổ ở Thăng Long được Lý Thái Tông cho xây dựng năm 1028 và được lấy làm nơi để bách quan triều thần hằng năm đến đây thề hiếu, trung vào ngày 25.3 âm lịch. Đền Hùng (Phú Thọ) - nền móng kiến trúc bắt đầu được xây dựng từ thời vua Đinh Tiên Hoàng, đến thời Hậu Lê (thế kỷ 15) được xây dựng hoàn chỉnh. Vua Lê Thánh Tông cho lấy giỗ Quốc tổ làm quốc lễ và từ đó ngày mùng 10.3 là ngày giỗ Quốc tổ.

Cũng thật hiếm thấy nước nào như Việt Nam có ngày giỗ Quốc tổ với truyền thuyết họ Hồng Bàng, cả dân tộc Việt có cùng cội nguồn, là con cháu Tiên Rồng (đồng bào); cùng với những truyền thuyết đầy tính nhân văn như bánh chưng bánh giầy: vua coi trọng ẩm thực của ngon vật lạ với ý nghĩa sâu xa triết lý vuông tròn, của đạo hiếu đối với cha mẹ tổ tiên nhằm chọn người kế vị ngôi báu.

Cũng hiếm có nước nào thời lập quốc có những truyện cổ tích như truyện Thánh Gióng với tinh thần thượng võ, tự hào dân tộc; truyện Trầu cau với tình chung thủy; truyện An Tiêm với tinh thần khai phá khẩn hoang, tự lập, không phân biệt sắc tộc màu da hay truyện Chử Đồng Tử đề cao tình yêu không phân biệt giai cấp...

Việt Nam thật sự đã có triết lý sống từ khi lập quốc cho đến nay và nó càng ngày càng phong phú, rất đáng tự hào, như: “bầu ơi thương lấy bí cùng”, “thương người như thể thương thân” hay “ở đời muôn sự của chung”, “lấy đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân mà thay cường bạo” khiến cho người Việt luôn giữ được độc lập dân tộc, luôn giữ được bản sắc văn hóa dù phải trải qua bao cuộc xâm lăng của kẻ thù nhằm chiếm đoạt nền độc lập, nhằm đồng hóa dân tộc Việt.

Xã hội ngày càng phát triển, công nghệ ngày càng hiện đại, thế giới trở nên phẳng thì sự giao thoa, va chạm, thậm chí thôn tính văn hóa là một thách thức. Nhưng càng thách thức lại càng có thời cơ, nhất là khi nhà nước chủ trương xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Việc đề cao, coi trọng trở về nguồn cội, đại hòa dân tộc, thờ Quốc tổ, thờ anh hùng dân tộc, thờ tổ tiên tại các đền, các đình khắp nơi cùng các triết lý sống của người Việt Nam rất đáng tự hào và là cốt lõi giữ gìn bản sắc Việt để đất nước phát triển hùng mạnh.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120325/quoc-to.aspx

Cái mặc của người Việt

18/03/2012 3:23

Trước Cách mạng Tháng tám, học sinh các trường sơ tiểu ở Việt Nam, nhất là ở miền Bắc đều mặc quần trắng, áo dài trắng loại vải bông. Nhiều bà cụ ở quê như bà nội tôi mặc váy hay quần nơm, yếm áo cánh. Tôi nhớ hồi 3, 4 tuổi, tết đến, tôi và các em vẫn súng sính bộ áo dài màu lam.

Hồi phong trào Duy Tân thế kỷ 20, hô hào nhau cắt tóc ngắn chứ không “búi tóc củ hành”, được nhiều người theo, song có một số người già như ông nội tôi vẫn không chịu cắt vì sợ bất hiếu. Phong trào cổ động theo mới, đoạn tuyệt với cái cũ thật sự thành công nhất là đầu tóc, cách ăn mặc của đàn bà cũng như đàn ông.

Chắc không ai phủ nhận cái đẹp, cái tiên tiến của Âu phục và trên thế giới rất nhiều người mặc Âu phục.

Song nhiều nước luôn có quốc phục mặc trong các buổi lễ gia đình hay lễ quốc gia. Ví dụ như Philippines hay các nước Nam Mỹ dù ảnh hưởng Âu Mỹ đậm đà cũng cố tạo cho mình quốc phục cách tân từ Âu phục.

Thói quen, tập tục cũng rất quan trọng đối với cách ăn, cách mặc, cách ở.

Những người dân Ả Rập phần lớn sống ở vùng gần sa mạc nóng bức, ấy thế mà họ vẫn thích mặc quần áo phủ kín cả người… Người Ấn có cách ăn mặc riêng. Người Nhật trong sinh hoạt bình thường mặc Âu phục, song ngày lễ họ vẫn mặc quốc phục hay Âu phục được Nhật hóa.

Người Việt chúng ta cũng thế, ngoài Âu phục, các kiểu quần Tây, áo sơ mi, giày dép, dây thắt lưng như phương Tây, chúng ta có áo dài Việt, áo cánh, áo bà ba Việt, có guốc Việt, giày Việt (giày Gia Định).

Chiếc áo dài phụ nữ từ thập niên 30 thế kỷ 20, khởi đầu từ áo dài “Le Mur” do họa sĩ Cát Tường thiết kế và sau đó đã canh tân không ngừng, song vẫn giữ được bản sắc Việt, rất đáng tự hào. Phụ nữ Việt đa phần gọn gàng, thanh mảnh, mặc càng đẹp, càng duyên dáng, vừa kín đáo lại rất gợi cảm.

Chiếc áo dài đàn ông rất ít thay đổi, ngày càng ít người mặc, nhưng trong các dịp tế lễ, cúng giỗ vẫn được các cụ sử dụng. Đặc biệt, trong dịp hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) năm 2006 tổ chức ở Việt Nam, các nguyên thủ quốc gia từ Tổng thống Mỹ George W.Bush, Tổng thống Nga V.Putin đến Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào… đã mặc bộ áo dài truyền thống của nước ta, cũng thấy tự hào.

Chiếc áo cánh đàn bà cũng như đàn ông miền Bắc hay chiếc áo bà ba miền Nam thông dụng một thời, cũng ít được canh tân và ngày càng ít người mặc.

Quyết định cho học sinh THPT mặc áo dài đồng phục, các cuộc thi hoa hậu có phần trang phục áo dài là việc làm rất cần thiết để giữ gìn bản sắc Việt. Song trong hôn lễ, thời khắc quan trọng nhất của người con gái, con trai Việt Nam thì người ta có vẻ không coi trọng: cô dâu mặc đầm, chú rể mặc áo vest. Nên chăng trong các tiệc cưới, khi ra mắt chào quan khách bà con hai họ nên mặc lễ phục. Sau đó có thể thay áo khác thì hợp lý hơn.

Chừng nào chúng ta biết coi trọng lễ phục truyền thống, biết giữ gìn bản sắc để hội nhập song không hòa tan nhỉ?

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120317/cai-mac-cua-nguoi-viet.aspx

Bản sắc Việt trong lễ hội mùa xuân

13/02/2012 9:17

(TNO) Tết Nguyên đán phát xuất từ Trung Hoa, ảnh hưởng đến các nước Á Đông, song mỗi nước có bản sắc riêng. Ở nước ta, từ lâu đã hình thành bản sắc Việt trong lễ hội mùa xuân. Để lễ hội càng ngày càng thể hiện tính văn hóa cao đẹp, phải dứt khoát loại bỏ tình trạng “buôn thần bán thánh”...

Một trong những sự khác biệt giữa Việt Nam với Trung Quốc là tính cộng đồng qua đình làng và lễ hội làng trong dịp tết cũng như trong suốt mùa xuân.

Đình làng với sân đình, ao đình, giếng đình là nơi đã diễn ra hội làng mùa xuân mang bản sắc Việt.

Với tinh thần thượng võ, trong hội làng luôn có trò chơi hay hội thi như kéo co, đẩy cây, cây đu, tập trận cờ lau, leo cột, bắt vịt, cướp bóng, ném chài, đua thuyền... Đặc biệt có hội vật làng Mai Động (Hà Nội); cướp phết, hất phết Hiền Quang; cướp còn Bạch Hạc (Phú Thọ); hội chạy cờ làng Triều Phúc, Thanh Trì; chạy thẻ, kéo nước làng Đồng Nhân (Hà Nội)…

Với đời sống tâm linh, các đền, đình tổ chức hát chầu văn Bắc đến Huế - một loại nhạc rất độc đáo, một loại hát thơ lục bát rất Việt Nam. Loại nhạc này đi vào vũ trụ, tiết tấu nhanh mạnh, kích động song không gây cuồng loạn mà lại có khả năng chữa bệnh, giải thoát những ức chế tâm lý của con người.

Khắp nơi nhất là ở các tỉnh phía Bắc tổ chức nhiều lễ hội mùa xuân, khởi đầu tết kéo dài cả mùa xuân, nhất là tháng giêng (tháng ăn chơi), lúc chuyện đồng áng đã xong.

Hát quan họ Bắc Ninh trong một lễ hội - Ảnh: Vương Anh 

Người người đua nhau đi trẩy hội. Lễ hội gồm phần lễ rước kiệu cúng tế và phần hội vui chơi. Chính lễ hội là dịp trai thanh nữ tú gặp gỡ trao duyên, vượt khỏi lễ giáo khắt khe của Nho giáo “nam nữ thụ thụ bất thân”.

Cũng chính lễ hội thể hiện tính thuần Việt nhất như hát quan họ. Có nơi như ở Thị Cầu hát ngay trước sân chùa vốn tối kỵ sử dụng nhạc bình thường chứ đứng nói đến loại  nhạc tình, giao duyên nam nữ. Như thế mới là chuyện lạ ở Việt Nam!.

Với tình yêu thơ ca, từ đình, hội làng ở đình đã sản sinh ra hát xoan cửa đình ở Phú Thọ hay hát cửa đình, múa bài bông của ca trù hay hát bài chòi ở xứ Quảng…

Bản sắc Việt còn thể hiện tính hòa đồng, tam giáo đồng nguyên, nên ngoài đình còn có điện (thờ thần) và chùa (thờ Phật) là những nơi diễn ra những lễ hội mùa xuân.

Giữa tháng giêng là thời điểm khởi đầu những lễ hội lớn cho làng, cho một khu vực hay cả nước.

Lễ hội lớn cho cả 49 làng quan họ ở Bắc Ninh (mà tiêu biểu là Hội Lim ở đình làng Lim) thể hiện cao tính bản sắc Việt với 200 làn điệu ca quan họ...

Cũng đầu mùa xuân là lễ hội Bà chúa xứ ở miền Nam, lễ hội Tây Sơn, lễ hội cầu ngư, đua thuyền  ở miền Trung đến lễ hội ở miền Bắc như chùa Phật Tích, chùa Yên Tử, chùa Hương...

Với tất cả di sản, vốn quý như vậy, mọi người phải có trách nhiệm làm cho lễ hội càng ngày càng thể hiện tính văn hóa cao đẹp, dứt khoát loại bỏ tình trạng “buôn thần bán thánh” dường như đang hoành hành một cách thô bạo chưa từng có.

Các lễ hội, văn hóa dân gian, văn hóa làng phát triển, chính là thành trì bảo vệ bản sắc Việt và sự độc lập cũng như sự trường tồn Việt Nam.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120213/ban-sac-viet-trong-le-hoi-mua-xuan.aspx

Hồn Việt trong món ăn

04/03/2012 3:26

Cách ăn của Việt Nam có bản sắc riêng rất độc đáo, đáng tự hào, rất ít mỡ, ít thịt, nhiều rau, nhiều chất , nhiều vị, nhất là gia vị tự nhiên vốn là món ăn bài thuốc, vừa ngon vừa lành, rất lợi cho sức khỏe. Song không mấy ai thấy rõ được điều này, nhất là nhận ra hồn Việt trong ăn uống.

Tôi có biết một gia đình có chàng rể, người Nam bộ lấy một cô gái người Hoa. Chàng rể này nhất định không chịu ăn nước tương, tàu vị yểu, còn ông bố vợ nhất định không chịu ăn nước mắm. Người vợ đến bữa cơm đành dọn cả nước tương và nước mắm.

Nói chuyện với sinh viên học môn văn hóa ẩm thực Việt Nam tại khoa Văn hóa học Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, tôi cho biết rất khó chịu khi dự tiệc tại một số nhà hàng ở Hà Nội và TP.HCM, họ để sẵn trên bàn tiệc mỗi người một bát nước tương, làm như ai cũng thích nước tương hay có ý đồ bắt mọi người phải quen ăn nước tương, tàu vị yểu của người Hoa! Sao nhà hàng không tôn trọng thực khách mà bắt ép một cách vô lối như vậy.

Có người cho rằng mùi nước mắm nồng nặc quá, nhiều người Tây không thích, song nếu đã thích thì lại ghiền. Người Việt đi ra nước ngoài nhiều phải mang theo nước mắm.

Ngoài nước mắm, người Việt còn lấy tự nhiên làm gốc từ nguyên vật liệu chủ yếu rau củ quả cá là chính, dễ dàng ở tình trạng tươi sống cho đến cách chế biến chủ yếu là luộc, hấp; chiên xào ít thôi mà luộc, hấp luôn giữ được nguyên hương vị hơn là các loại chế biến khác. Nhiều món ăn như phở, bún bò Huế, bún riêu, bún ốc, bánh xèo, bánh cuốn, chả giò, chả cá luôn ăn kèm với các thứ rau, gia vị trong đó có những món ăn thêm kể cả bún hoặc cũng thêm thịt, trứng… hoặc bớt đi để trở thành bữa ăn hoàn chỉnh đủ chất, đủ dinh dưỡng lại phù hợp cho từng người có quyền lựa chọn.

Chỉ cần các món luôn nhiều chất, nhiều vị, luôn cân bằng không quá thiên lệch, thật dễ hợp với khẩu vị khác nhau nên cũng dễ thưởng thức.

Trong một buổi ăn cơm với một số chuyên gia thực phẩm Hàn Quốc, ông Park Kwan-hei, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Daesun Flour Mills Co. Ltd đã nói với tôi khi đi ăn các nhà hàng từ Hà Nội đến TP.HCM thấy các món ăn Việt Nam ngon, dễ ăn trong khi ở nước khác có những món ăn chỉ ăn một ít đã thấy ngán rồi. Ông còn tiết lộ, nhiều phụ nữ Hàn Quốc cho rằng ăn phở Việt Nam để giảm cân, tránh béo phì, và quả thực, ông thấy ở Việt Nam rất ít phụ nữ béo phì.

Thật ra ngay cả món phở cũng phải biết cách ăn mới tốt cho sức khỏe. Muốn ít béo phải kêu nước trong. Nước phở nấu nhiều xương (mà canh xương vốn rất tốt cho sức khỏe). Ăn phở ít thịt, ít bánh, lại ăn thêm rau cùng các gia vị húng, chanh, nhất là hành tiêu, thêm củ tỏi ngâm giấm trừ khuẩn, ngừa ung thư…

Ông Philip Kotler, chuyên gia marketing hàng đầu thế giới cho rằng Việt Nam nên lấy ẩm thực là thương hiệu quốc gia quả là chí lý vậy.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (Tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120304/hon-viet-trong-mon-an.aspx

Bản sắc hát thơ

05/02/2012 3:21

Việt Nam có gia tài thơ ca thật đồ sộ với các thể thơ rất Việt là lục bát, song thất lục bát, hát nói. Đó là điều rất đáng tự hào của dân tộc ta, cần được gìn giữ và phát huy.

Ca có nghĩa là hát. Thơ ca tức là hát thơ. Ngâm, lẩy, đọc không có tiết tấu, nhịp điệu; còn hát có tiết tấu, nhịp điệu. Thơ Đường  có thể ngâm, đọc; thơ Tây cũng chỉ có thể đọc. Thơ Việt, lục bát, song thất lục bát hay lục bát biến thể, hát nói của Việt Nam có thể hát với hàng trăm làn điệu dân ca, ca cổ ba miền. Cũng rất dễ hiểu vì hầu hết các làn điệu dân ca, ca cổ đều từ thơ mà ra.

Từ những thành tựu sáng tạo vô cùng phong phú hàng trăm, hàng ngàn làn điệu dân ca, ca cổ ba miền, ta đi ngược lại đem các vần thơ đã và sẽ sáng tác  hát những làn điệu dân ca, ca cổ đã sẵn có. Thơ  và nhạc Việt rõ ràng hòa quyện tự nhiên, vẫn giữ lời thơ, vần thơ qua dân ca, ca cổ, chứ không phải sáng tác thành ca khúc. Đó là nét độc đáo, rất hiếm có trên thế giới!

GS-TS Trần Văn Khê nhận xét rằng sẽ là sáng tạo tuyệt vời nếu hát thơ được quần chúng chấp nhận. Độc đáo hơn nữa, trên thế giới hiện nay chưa có một nước nào từ lớp 1 đến lớp 12, học sinh học nhiều thơ đến thế, nhất là thơ truyền thống như ở nước ta.

Nếu tất cả các bài thơ mà học sinh phổ thông được học đều được nghiên cứu hát làn điệu nào cho phù hợp và làm thành đĩa để các thầy cô giáo môn văn minh họa sẽ giúp học sinh hứng thú học, cũng là dịp học sinh tiếp cận với âm nhạc truyền thống. Nếu như các học sinh học, yêu thích thơ truyền thống hay có thể sáng tác thơ truyền thống thì như GS Hoàng Như Mai phát biểu trong buổi hát ca trù mừng thọ 90 tuổi GS Trần Văn Giàu,  ca trù mới mong bảo tồn được.

Sau 10 năm khởi xướng đem hát thơ vào trường học mà vẫn chưa thấy ngành giáo dục, nhất là môn văn động tĩnh gì cả, nên vừa qua tôi đã đưa các nghệ sĩ hát thơ xuống hội chợ tết ở Nhà thi đấu Phú Thọ, TP.HCM với 6 buổi hát thơ: Vinh danh bếp Việt, Kiều, Lục Vân Tiên, Gia huấn ca, Chinh phụ ngâm, Quốc đạo, trích trong trường ca Gia đình quốc đạo hơn 6.000 câu lục bát của nhà thơ Mai Trinh và Hãn Nguyên Nguyễn Nhã. Không chỉ hát những vần thơ của các tác phẩm cổ điển mà còn những vần thơ mới sáng tác... Nghe hát thơ Quốc đạo với những làn điệu chầu văn, quan họ, cò lả, xẩm chợ hay quá, nhiều người muốn mua đĩa, song đã xuất bản đâu mà mua!

Chẳng nhẽ những nỗ lực giữ hồn dân tộc bằng hát thơ, di sản quý giá của người Việt được đánh động tại hội chợ như thế mà cứ  gian nan mãi hay sao?

Chính những thể thơ như lục bát, song thất lục bát, hát nói cũng như hát thơ đã thể hiện nét độc đáo có một không hai về thơ của nhân loại và là bản sắc Việt vậy.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120205/ban-sac-hat-tho.aspx

Chữ tâm của hoàng đế Quang Trung

29/01/2012 1:42

Cách đây 223 năm, chiến thắng Đống Đa vào mùng 5 tết đã kết thúc năm ngày đại phá quân Thanh của vua Quang Trung. Một chiến thắng mùa xuân hiển hách có một không hai trong lịch sử chống xâm lược của Việt Nam!

Ngày 25 tháng chạp năm Mậu Thân (1788), Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế của Đại Việt đã phát động một cuộc hành quân thần tốc chưa từng có, chỉ mất năm ngày từ Phú Xuân (Huế) tới Biện Sơn, Tam Điệp, Thanh Hóa.

Rồi đến đêm trừ tịch, ngày 30 tết, quân Quang Trung vượt sông Gián Thủy, tiêu diệt hàng loạt đồn binh quân Thanh từ Phú Xuyên, Hà Hồi, Ngọc Hồi và cuối cùng Đống Đa.

Vua Quang Trung đích thân chỉ huy trận chiến Hà Hồi, Ngọc Hồi. Tại Ngọc Hồi, trận chiến đã xảy vô cùng ác liệt, vua đã phải rời voi sang cưỡi ngựa, hăng hái đốc thúc quân sĩ xung phong hạ đồn giặc. Hoàng đế Quang Trung nêu gương sáng gan dạ của thiên tài quân sự bách chiến bách thắng, đánh tan tành đội quân gần 30 vạn do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy, lúc đến thì hùng hùng hổ hổ, ngạo mạn bao nhiêu thì thất bại nhanh chóng bấy nhiêu, chạy thục mạng qua cầu phao theo sông Hồng về nước.

Bài học lịch sử thật quý giá, dù đại thắng quân sự như thế, hoàng đế Quang Trung vẫn trọng sự hòa hiếu với nước láng giềng, cử sứ thần sang nhà Thanh cầu hòa, cầu phong, rồi cho Phan Công Trị làm giả vương sang chầu hoàng đế Càn Long nhà Thanh.

Còn nhân dân đã lập am chúng sinh thờ cả quân ta lẫn quân địch ở khu gò Đống Đa.

Hiện nay từ gò Đống Đa có đền thờ trung liệt; qua bên kia đường, trước đây là đường thiên lý Nam Bắc về Thăng Long, chính là am Chúng sinh. Hiện am Chúng sinh nằm trong chùa Đồng Quang. Trong đó hiện còn di tích bốn chữ Hán Nghĩa trũng lệ đài, nơi từng lập đàn cầu siêu những vong linh bên ta và bên địch trong trận chiến Đống Đa năm xưa, đã nói lên tinh thần nhân văn của dân tộc Việt Nam. Đó cũng là truyền thống nhân bản, “lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân mà thay cường bạo” của người Việt.

Hiện người dân còn thờ vua Quang Trung trong Nghĩa trũng lệ đài; cũng như gần đó tại chùa Bộc, người dân thờ tượng vua Quang Trung, trên đầu tượng có chữ tâm.

Chữ tâm là tấm lòng của vị hoàng đế, đại anh hùng dân tộc không chỉ với chiến công hiển hách mà còn là tấm lòng với văn hóa, giáo dục Việt. Quang Trung là vị hoàng đế đã quyết định dùng chữ Nôm trong văn bản chính thức của triều đình. Quang Trung cũng là vị hoàng đế rất trọng hiền tài, đã coi La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp là người thầy; đích thân hoàng đế Quang Trung đến thăm thầy và mời tham gia chính sự.

 Chữ tâm mà người dân Thăng Long Hà Nội xưng tụng hoàng đế Quang Trung đã nói lên truyền thống võ đạo cũng như tinh thần thượng võ của người Việt Nam. Con nhà võ Nguyễn Huệ, bách chiến bách thắng, đại anh hùng dân tộc lại có cái tâm hồn Việt, trọng văn hóa Việt, bản sắc Việt.

Từ cái “Nhân” của am Chúng sinh thờ cả bên ta lẫn bên địch đến chữ “Tâm” trên đầu hoàng đế Quang Trung chính là nét độc đáo của văn hóa Việt, bản sắc Việt.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120129/chu-tam-cua-hoang-de-quang-trung.aspx

Bếp Việt, tết Việt

15/01/2012 1:16

Từ 2 năm trước, các chuyên gia nghiên cứu ẩm thực cùng các nhà quản lý trường đào tạo đầu bếp, nhà hàng Việt Nam đã lấy ngày 23 tháng chạp là ngày Bếp Việt, nhằm nối kết nghiên cứu với đào tạo, xây dựng chuẩn ẩm thực Việt Nam, chuẩn các món ăn, các nhà hàng...

Dĩ nhiên, xây dựng chuẩn là một việc rất khó, nhất là khi sự sáng tạo, vấn đề bản quyền, tính cạnh tranh không cho phép giống nhau như hệt. Song cái cơ bản đã tạo nên bản sắc Việt thì phải giữ.

Các món ăn, chuẩn nhà hàng Việt lấy tự nhiên làm gốc, vừa ngon vừa có lợi cho sức khỏe. Đặc biệt phải khắc phục tình trạng yếu kém về vệ sinh an toàn thực phẩm, nhất là khi người nước ngoài đã hết lời ca tụng ẩm thực Việt.

Tuần qua, Martin Yan - một đầu bếp nổi tiếng thế giới - đến TP.HCM đã phát biểu rằng “nếu chọn một món ăn cuối cùng trước khi từ giã cuộc đời thì Yan Can Cook sẽ chọn một tô phở bự và đẹp, bỏ vô đó đầy đủ các loại rau”. Còn một du khách gốc Do Thái sau khi đến Việt Nam đã viết trong bức thư gửi bạn rằng: “Tôi đã chăm chú nhìn những gì mà họ (người Việt) ăn, tôi dám chắc rằng trong kiếp sau tôi muốn làm người Việt Nam”.

Ngày Bếp Việt năm nay, các đơn vị thành viên trong chương trình đã cam kết nâng cao chất lượng ẩm thực Việt. Ngoài việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, kết nối từ thực phẩm sạch đến bếp sạch, các cơ sở đào tạo đầu bếp cũng như các nhà hàng Việt quan tâm đến việc khắc phục sự pha tạp làm mất bản sắc Việt trong ẩm thực. Sự pha tạp đang trở thành thói quen của các quán ăn, nhà hàng như không dùng nước mắm mà chỉ dùng nước tương trong nêm nếm món ăn, dọn mâm chỉ có bát nước tương mà không có nước mắm... Năm nay đặc biệt tại hội chợ mua sắm tổ chức ở Nhà thi đấu Phú Thọ TP.HCM có chương trình hát thơ vinh danh bếp Việt, hát thơ Kiều, Lục Vân Tiên, Chinh phụ ngâm, Gia huấn ca, hát thơ Quốc đạo.

Đối với người Á Đông, nhất là người Việt, ăn tết Nguyên đán là náo nức chào mừng một vận hội mới, một năm mới nhiều may mắn, hạnh phúc, làm ăn phát tài. Người người đang lo sơn quét nhà cửa, kiếm cây cảnh hoa trái, câu đối tết chưng cho đẹp nhà. Năm mới cái gì cũng phải mới, nên bộ quần áo mới cho người già, trẻ em cũng là điều người Việt luôn nghĩ tới.

Tết là dịp đoàn tụ gia đình, mọi người đang chuẩn bị về quê. Ngày cuối năm còn có mâm cỗ cúng mời ông bà về ăn tết với con cháu. Mâm cỗ tết tùy theo vùng miền, không thể thiếu các loại bánh truyền thống như bánh chưng, bánh dày, bánh tét, dưa hành, củ kiệu, dưa mắm, dưa món, giò, nem, ninh, mọc, thịt đông, tôm khô... Với ước mong được an lành, không bị ma quỷ quấy nhiễu, nhất là cấm kỵ đòi nợ trong dịp tết, người ta dựng cây nêu cho tới mùng bảy mới hạ (hiện còn có vài nơi trồng cây nêu như ở Nhà lưu niệm cố nghệ sĩ nhiếp ảnh Phạm Văn Mùi tại TP.HCM, các chương trình đón khách Tây ăn tết ta của các công ty du lịch...). Và còn bao nhiêu thứ nữa đã và đang tạo nên di sản văn hóa đáng quý của dân tộc Việt, cần gìn giữ đến muôn đời sau.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120115/bep-viet-tet-viet.aspx

Tìm bản sắc trong sự hỗn tạp

08/01/2012 2:20

Tôi rất vui khi nhận được rất nhiều hồi đáp qua Báo Thanh Niên hay trực tiếp gửi cho tôi về bài viết Mất bản sắc Việt là mất tất cả. Trong đó bạn đọc Vũ Tiếp nêu vấn đề rất hay: “Tôi rất muốn giữ gìn truyền thống dân tộc Việt, giữ gìn bản sắc dân tộc Việt. Tôi đã tìm đọc nhưng không thấy đâu nói thế nào là bản sắc Việt. Tôi thiết tha đề nghị ai biết thế nào là bản sắc dân tộc Việt thì chỉ cho tôi”.

Đúng như bạn Tiếp nói, thật rất khó mà biết thật rõ bản sắc Việt trong lúc này khi mà sự pha tạp, hỗn tạp đến mức báo động và chúng ta như người mù sờ voi và chín người mười ý.

Bản sắc dân tộc là những sắc thái riêng, những nét độc đáo, những nét đẹp riêng của mỗi dân tộc, không giống nước nào, được thể hiện trong lịch sử tức là trong quá khứ hay trong hiện tại và trong tương lai về vật chất cũng như tinh thần; từ ngôn ngữ, cách giao tiếp đến cách ăn, ở, mặc, nghệ thuật... Càng độc đáo, càng đẹp, dân tộc ấy càng tự hào và là động lực phát triển hùng cường.

Cơ sở khoa học cho phương pháp nghiên cứu tìm bản sắc dân tộc là sử dụng phương pháp nghiên cứu đối chiếu so sánh, từ đó khái quát nêu đặc trưng và phải kết hợp với phương pháp nghiên cứu lịch sử. Như thế người nghiên cứu phải có kiến thức chuyên môn thật rộng trong lịch sử dân tộc cũng như trên thế giới tùy phạm vi nghiên cứu. GS-TS Trần Văn Khê là người đi tiên phong dùng phương pháp này trong âm nhạc truyền thống dân tộc. So sánh với các nền âm nhạc truyền thống thế giới, GS Trần Văn Khê mới thấy được những nét độc đáo của âm nhạc truyền thống Việt Nam từ những gì ta coi là tầm thường lại là những gì hay, đẹp khó thấy ở bất cứ đâu.

Ngay những gì độc đáo ấy tìm ra đã thấy khó mà giữ gìn lại cũng khó không kém. Nếu không có ý chí vươn lên của một dân tộc lớn, thì chưa chắc đã nhận thấy và biết giữ gìn, phát huy.

Những độc đáo, hay đẹp cũng được biến đổi theo thời đại , nhất là những sáng tạo lớn tuy vẫn giữ cái gốc, cái nền truyền thống song lại phải đáp ứng những đòi hỏi của thời đại khiến dân tộc ấy đi lên.

Có thể nêu ví dụ về việc giữ gìn bản sắc dân tộc Việt: Nước ta từ thời Lý ở Thăng Long gần hồ Tây, đã có đền Vệ Quốc, thờ những người có công bảo vệ đất nước, từ đó sản sinh ra biết bao anh hùng dân tộc như Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, Quang Trung... Từ thời Minh thuộc lại bắt đầu thờ Quốc tổ Hùng Vương và ngày 10 tháng 3 âm lịch là ngày Giỗ Quốc tổ. Bắt đầu thời vua Lê Thánh Tông trở thành quốc lễ và ngày nay cũng trở thành quốc lễ.

Chính vì nhận thức như thế mà mục Giữ hồn dân tộc như là một nỗ lực cùng nhau đi tìm bản sắc Việt Nam trong tất cả các lĩnh vực.

Với phương pháp rành mạch như trên chắc sẽ giải đáp thắc mắc của bạn Vũ Tiếp cũng như của tất cả chúng ta. Và bây giờ thì chúng ta cùng nhau đi tìm bản sắc Việt và giữ hồn dân tộc. Một tương lai đất nước hùng cường, không còn tụt hậu sẽ dần lộ diện.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120108/tim-ban-sac-trong-su-hon-tap.aspx

Mất bản sắc Việt là mất tất cả

01/01/2012 0:21

Nhà sử học Nhật Bản Yoshiharu Tsuboi từng nói rằng một nước lớn hay nhỏ không hẳn chỉ là đất rộng dân đông mà còn do những yếu tố khác như vốn quý con người, văn hóa.

Nhật hay Anh tuy không phải là nước rộng lớn, đông dân nhất nhì thế giới, song các nước đó từng hùng mạnh nhất, nhì thế giới. Thụy Sĩ cũng là một trong những nước nhỏ của châu Âu, song luôn có vị thế lớn trên thế giới.

Việt Nam là nước coi trọng sự hòa hiếu với các nước láng giềng, từng cầu phong, nạp cống, song ngay khi đất nước chỉ mới tới đèo Ngang vào thế kỷ X, vẫn xưng là Đại Cồ Việt và các vua nước Nam xưng hoàng đế.

Khí phách “Đại Cồ Việt”, “hoàng đế” ấy đã giúp Việt Nam tồn tại và không ngừng phát triển, dù gặp biết bao gian nan thử thách, từng ngoại thuộc cả ngàn năm trước đó và trăm năm sau.

Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập hiện nay, mặt trái của sự phát triển kinh tế - xã hội là làn sóng văn hóa ngoại lai đang tràn vào. Từ đó xuất hiện nhiều suy nghĩ, tư tưởng xa lạ như coi đàn ông Việt không ra gì, kém hơn đàn ông Tây và phụ nữ thà ế chứ dứt khoát không thèm lấy đàn ông Việt.

Tôi từng đi nhiều nơi tại Mỹ, Canada và thấy rất nhiều đàn ông Việt cũng giỏi, đảm việc nhà còn hơn người bản xứ, kể cả lấy vợ Tây. Cũng có nhiều đàn ông Việt dù các cô gái nước ngoài theo đuổi vẫn nhất định lấy phụ nữ Việt.

Như thế, rõ ràng có người thế này, có người thế khác, sở thích khác nhau, không thể vơ đũa cả nắm.

Nếu phụ nữ nào ở Việt Nam cũng có ý tưởng chỉ muốn lấy Tây như thế thì chắc chắn Tây sẽ tràn ngập và không còn nước Việt Nam của người Việt Nam nữa. Những ý tưởng “ngông cuồng” trên dường như đang len lỏi đâu đó, nhất là ở lĩnh vực văn hóa. Đó đã là nguy cơ thật sự làm mất dần bản sắc Việt, hồn dân tộc nhạt phai.

Tại hội thảo “Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa và văn học, nghệ thuật trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” vừa tổ chức tại TP.HCM, đã có nhiều mối ưu tư về nguy cơ đánh mất bản sắc Việt. Một nhận xét của GS Hoàng Chương (Giám đốc Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc) đáng để chúng ta suy ngẫm: “Đất nước phát triển kinh tế mà văn hóa thụt lùi, nghệ thuật dân tộc xuống cấp, mất bản sắc thì không thể gọi là đất nước ổn định và phát triển kinh tế được. Còn văn hóa là còn đất nước, mất văn hóa là mất tất cả”.

Vì thế, việc giữ hồn dân tộc, bản sắc Việt trong tất cả các lĩnh vực, trong thời kỳ đầy thách thức nhưng cũng nhiều thời cơ, thật sự là trách nhiệm, cũng như để thể hiện bản lĩnh của người Việt mà đặc biệt là thanh niên.

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (tiến sĩ sử học)


Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20111231/mat-ban-sac-viet-la-mat-tat-ca.aspx